ส้มป่อย รามเกียติ์ ฉบับล้านนา ตอน ทรพี เสริมสิริมงคล เพิ่มกำลัง

ส้มป่อย รามเกียติ์ ฉบับล้านนา ตอน ทรพี เสริมสิริมงคล เพิ่มกำลัง

ส้มป่อย จากตำนาน รามเกียรติ์ ของ ทรพี ในชาดก ล้านนา นิยมใช้ฝักแห้ง เป็นส่วนประกอบในการเตรียมน้ำในพิธีกรรม เพื่อให้มี สิริมงคล เสริมพละกำลัง โดยเรียกว่า น้ำเข้าหมิ้นส้มป่อย จัดเป็น น้ำอบ น้ำหอม หรือ น้ำสุคันโธทกะ
วิธีการทำน้ำ ส้มป่อย คือ ใช้ขมิ้นละลายน้ำ และใช้ฝักแห้งของส้มป่อย ปิ้งไฟให้หอม แล้วหักเป็นท่อนๆ ใส่ไปด้วย เชื่อกันว่า หากใช้น้ำส้มป่อยลูบตามตัว หรืออาบน้ำแช่ฝักส้มป่อยแล้ว คนที่มีคาถาอาคมจะแกร่งกล้าขึ้น มีพละกำลังดี และหากเกิดเหตุการณ์คาถาอาคมเสื่อม การแช่น้ำส้มป่อยก็สามารถทำให้คาถานั้นกลับคืนมา

ตำนาน ส้มป่อย จากชาดก

ชาดก ล้านนา กล่าวถึงตำนาน ส้มป่อย คือ พรหมจักกชาดก ซึ่งเป็นชาดกที่ดัดแปลงมาจากเรื่อง รามเกียรติ์ ในตอนควายทรพี ซึ่งเป็นตอนที่ ทรพี เพลี่ยงพล้ำ สู้กับความทรพาไม่ได้ ต้องถอยหลังจนไปชนต้นส้มป่อย แล้วฝักส้มป่อยหล่นกระทบหัวของทรพี ทำให้เกิดกำลังเพิ่มพูนขึ้น
ควาย ทรพี จึงขวิดโต้กลับ จนควายผู้พ่อถอยไปชนต้นมะขามป้อม ผลมะขามป้อมหล่นลงบนหัว ทำให้กำลังของพ่อเสื่อมลง ฝ่ายลูกคือทรพีได้ที จึงขวิด พ่อจนเลือดโทรมและอ่อนกำลังลงจนถึงแก่ความตาย
ในปุณณานาคกุมารชาดก ได้กล่าวถึง ส้มป่อยไว้ว่า ส้มป่อยที่ถือว่าเป็นอย่างพิเศษที่ใช้ในพิธีสำคัญ หรือที่ต้องการเพิ่มความสำคัญแก่พิธีการแล้ว ต้องเป็นฝักส้มป่อยที่มีจำนวนข้อถึง เจ็ดข้อ หรือมีเมล็ดเจ็ดเมล็ด

ตำนานควายทรพี จากรามเกียรติ์

ในรามเกียรติ์กล่าวถึง ยักษ์ที่มีนามว่า นนทกาล ทำหน้าที่เฝ้าประตูเขาไกรลาส แต่วันหนึ่งได้ไปหยอกล้อ นางมาลี นางรับใช้ของพระอิศวรเข้า จึงถูกพระอิศวรสาปให้เป็นควายเผือกนามว่า ทรพา เมื่อมีลูกตัวผู้ ก็ต้องถูกลูกฆ่าตาย

หลังจากนั้น ทรพา ที่ได้คำสาปจากพระอิศวร จึงได้เกิดมาเป็น พญาความเผือก ตัวใหญ่กว่าควายทั้งหลาย ได้ปกครองฝูง ถึงหมื่นตัว มีเมียเป็นนางควายถึงพันตัว ทรพาเป็นความที่มีฤทธิ์เดชมาก เหล่ามนุษย์และเทวดาที่อยู่ในป่าแห่งนั้นต่างก็กลัวเกรงทรพาเป็นอันมาก

ด้วยความกลัวว่าจะเป็นไปตามคำทำนาย หากเมียตัวใดของทรพาตกลูกเป็นตัวผู้ ก็จะถูกฆ่าทิ้งทุกตัว จนมาถึงคราวนางนิลา เกิดตั้งท้องขึ้น นางควายกลัวว่า หากตกลูกเป็นตัวผู้แล้วจะโดนฆ่าอีก

นางจึงแอบมาคลอดลูกในถ้ำแห่งหนึ่ง ตั้งชื่อลูกควายว่า ทรพี แล้วขอให้เทวดาในถ้ำช่วยคุ้มครอง เหล่าเทวดาจึงเข้าสถิตยังเขาและขาของทรพี ทรพีจึงเป็นควายที่มีพละกำลังมหาศาล มีฤทธิ์เดชมาก

เมื่อ ทรพี โตขึ้น ก็เฝ้าวัดรอยเท้าของทรพาผู้เป็นบิดามาโดยตลอด (สำนวนวัดรอยเท้า) เมื่อทรพีวัดรอยเท้าได้ใหญ่เท่าทรพา จึงมาท้าทรพาสู้ ควายผู้มีพละกำลังและฤทธิ์เดชสูงทั้งคู่ได้ต่อสู้กันถึง 7 วัน 7 คืน

ขณะนั้นเอง ทรพาได้เผลอเอาหลังไปชนยังต้นมะขามป้อม ทำให้ลูกมะขามป้อมตกมาโดนตัวของทรพา ทำให้ฤทธิ์เดชอำนาจเสื่อมลง ทรพากลัวความพ่ายแพ้ก็แข็งใจไล่ขวิด ทรพี ด้วยความจนตรอก ทรพีได้เผลอไปชนเข้ากับต้น ส้มป่อย ฝักส้มป่อยหล่นใส่หัว (บางชาดกว่าเป็นน้ำค้างจากใบส้มป่อย) ทรพีจึงฟื้นและเพิ่มพูนพละกำลังอย่างน่าประหลาดใจ

ทรพี จึงฮึดสู้ ดันทรพาไปจนสุดกำลัง แล้วขวิดทรพา จนไส้ทะลัก ถึงแก่ความตายทันที คำว่าทรพีจึงเป็นคำกล่าวถึงลูกกตัญญู จากเรื่อง รามเกียรติ์ และชาว ล้านนา ได้รับอิทธิพลมาสร้าง ชาดก

นับตั้งแต่นั้นมาชาว ล้านนา ก็เห็นว่า ส้มป่อยเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์ จึงนิยมเอาส้มป่อยมาใช้ในพิธีกรรม เพื่อให้เกิด ความศักดิ์สิทธิ์ขลัง และใช้อาบน้ำ พรมน้ำมนต์เพื่อให้เกิดพลัง และความเป็นศิริมังคะละ (สิริมงคล) ต่อตนเองอันเป็นคติสืบทอดกันมา
ขอขอบคุณ lovly วานร