หมากพลู ไม่ได้เป็นแค่ของเซ่นไหว้ ตอนที่ 1

หมากพลู ไม่ได้เป็นแค่ของเซ่นไหว้ ตอนที่ 1

ในปัจจุบัน “หมากพลู” รู้จักว่าเป็นเครื่องประกอบของเซ่นไหว้ หรือเครื่องสักการะบูชา ทั้งไหว้เจ้า ไหว้ผี ประกอบพิธีกรรมต่างๆ ตั้งแต่เกิดจนตาย คือ ตั้งแต่ทำขวัญเด็ก แต่งงาน ไปจนถึง พิธีศพ ที่ยังคงใช้ “หมาก” และ “พลู”

หมากพลู เคยเป็นของที่คนไทยกินกันมาช้านาน จนกลายเป็น “วัฒนธรรมการกินหมาก” ที่อยู่ในสังคมไทย ก่อนถูกประกาศ “ห้ามกิน ห้ามค้าขายหมาก รวมถึงทำสวนหมาก” ในสมัยรัฐบาลของจอมพล ป. พิบูลสงคราม ซึ่งมองว่า การกินหมากเป็นสิ่งที่ล้าหลังทางวัฒนธรรม ทำให้ต้องค้าขายหมากในตลาดมืด หมากจึงมีราคาแพง เป็นที่มาของสำนวน “ข้าวยากหมากแพง”

แม้ว่าภายหลัง รัฐบาลจะอนุญาตให้กินหมากได้เหมือนเดิม แต่จำนวนคนกินหมากก็ลดน้อยลง เพราะมีการรับเอาวัฒนธรรมตะวันตกเข้ามา คนไทยจึงเลิกกินหมากหันไปนิยมฝันขาวแบบชาวต่างชาติ

ย้อนกลับไปที่ประวัติศาสตร์ของหมากพลู มีการกล่าวถึงการปลูกหมากพลูอย่างแพร่หลายในจารึกสมัยสุโขทัย

หลักศิลาจารึกหลักที่ 1

ด้านที่ 1 …ป่าหมากป่าพลูพ่อเชื้อมันไว้แก่ลูกมันสิ้น

ด้านที่ 2 …สร้างป่าหมากป่าพลูทั่วเมืองนี้ทุกแห่ง…มีป่าหมากป่าพลู มีไร่มีนา มีถิ่นตาน

หลักศิลาจารึกหลักที่ 2 ของวัดศรีชุม

…ปลูกดอกไม้ต้นใหญ่หลายพรรณแก่…พระศรีมหาโพธิ์ไว้คนแต่งเฝ้ารักษาหลายครั้ง มีทั้งสวนหมากสวนพลูไว้นากร…

ศิลาจารึก
ศิลาจารึกสมัยสุโขทัย ที่มีการกล่าวถึง ป่าหมาก ป่าพลู

ในประวัติศาสตร์อยุธยาหมากปรากฏอยู่ในเรื่องวิถีการกิน ข้าวของเครื่องใช้ เช่น หีบหมากพระราชทาน หรือเครื่องแสดงยศของขุนนาง รวมถึงการค้าขายหมากไปยังต่างประเทศได้เงินมากถึงปีละ 75,000 เหรียญ ในสมัยพระนารายณ์

บันทึกของ Nicolas Gervaise ชาวฝรั่งเศสที่เข้ามาในราชสำนักไทยในสมัยสมเด็จพระนารายณ์มหาราช ระหว่างพ.ศ.2199 – 2231 เขียนไว้ในหนังสือ Histoire Naturelle et Politique de Royaum du Siam โดยบันทึกถึงพิธีรีตองในการไปมาหาสู่กันของชาวสยามว่า

“…ธรรมเนียม ปฏิสันถาร นั้นมีอยู่ว่า พอลงมาสนทนากัน เจ้าของบ้านก็จะต้องให้เอาหมากพลูมาตั้งทีเดียว เจ้าของบ้านเป็นผู้ยื่นหมาก พลู ใส่ตลับทองคำหรือเงินให้แก่ผู้ที่มีฐานะสูงกว่าด้วยตนเอง และคนรับใช้ทำหน้าที่ยื่นหมากพลูให้แก่บุคคลที่มีฐานะต่ำกว่าเจ้าของบ้านมากๆ ในตลับธรรมดา”

ในตอนหน้า หวยไทยไทย จะเล่าถึงเรื่องหมากพลูในสมัยรัตนโกสินทร์ และหมากพลูในพิธีกรรมต่างๆ

ขอบคุณข้อมูลจาก เว็บไซต์ห้องสมุด มสธ. เรื่องวัฒนธรรมการกินหมากของไทย,สวนคัตเตอร์ ดอกไม้สด ขายส่ง เชียงใหม่

บทความที่เกี่ยวข้อง

ผีเปรต